Category Archives: Book chapters – Κεφάλαια βιβλίων

“Less State” in austerity – “Λιγότερο κράτος” στη λιτότητα


Co-authored with Dr Nuria Giniger (University of Buenos Aires), chapter in: Kate Power, Tanweer Ali & Eva Lebduskova, editors (2019): Discourse analysis and austerity: Critical studies from economics and linguistics, Routledge – Taylor & Francis Group, pp. 80-107.

Με συν-συγγραφέα την Δρα Νούρια Χινιχέρ (Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες), κεφάλαιο στον συλλογικό τόμο: Kate Power, Tanweer Ali & Eva Lebduskova, editors (2019): Discourse analysis and austerity: Critical studies from economics and linguistics, Routledge – Taylor & Francis Group, σελ. 80-107.



[Περίληψη στα ελληνικά μετά το αγγλικό κείμενο]

Our research focuses on both the discourse concerning the role of a State/government in austerity context and on what the practice of austerity policies imply for the role of the State in the economy. We use two countries, Argentina and Greece, as case studies in order to investigate, first in which ways the discourse about the role of the State supported austerity policies and created a conceptual framework for further promotion of neoliberal reforms; and second, whether and to what extent the “less State” argument was a cover for changing or even expanding the role of the central government to directly benefit capitalist agents and redistribute social wealth in favour of the few.
By putting the debate on the role of the State at the center of our analysis, we found out that the State has a central role in austerity policies and without its firm, even violent, intervention, those policies would not be possible to be implemented. In contrast to the discourse, the State is not “reduced” but enhanced or expanded to a different direction.
We used historical and contemporary information in order to examine how the “less State” argument has been used in both Argentina and Greece during the last decades. Our analysis takes into account the different historical and social contexts of the two countries, for example, the blood-thirsty anti-communist “preventive counterrevolution” in Argentina, or Greece’s participation in the Eurozone. However, differences are intertwined with several major commonalities in neoliberal policies in both countries, like the destruction of hundreds of thousands of job positions, the impoverishment of the majority of the population, the breakdown of public services and previously established social rights, the privatisation of the commons and several public goods and services and the acute repression of emerging resistances.

Keywords: State, austerity, welfare, privatisations, deregulation, Argentina, Greece.


“Λιγότερο Κράτος” στη λιτότητα: Μια έννοια που κρύβει τον κεντρικό φορέα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών

Η έρευνά μας επικεντρώνεται τόσο στον λόγο αναφορικά με το ρόλο του Κράτους/κυβέρνησης σε ένα πλαίσιο λιτότητας όσο και στο τί συνεπάγονται οι πολιτικές λιτότητας για τον ρόλο του Κράτους στην οικονομία. Χρησιμοποιούμε δύο χώρες, την Αργεντινή και την Ελλάδα, ως περιπτωσιολογικές μελέτες ώστε να διερευνήσουμε, πρώτον με ποιούς τρόπους ο λόγος για τον ρόλο του Κράτους στήριξε τις πολιτικές λιτότητας και δημιούργησε ένα εννοιολογικό πλαίσιο για περαιτέρω προώθηση νεοφιλελεύθερων μεταρρυθμίσεων. Και δεύτερον, για να διερευνήσουμε εάν και σε ποιά έκταση το επιχείρημα για «λιγότερο Κράτος» ήταν μια επικάλυψη για να μεταβληθεί ή ακόμη και να επεκταθεί ο ρόλος της κεντρικής κυβέρνησης ώστε να ωφελήσει ευθέως καπιταλιστικούς φορείς και να αναδιανείμει τον κοινωνικό πλούτο εις όφελος των λίγων.
Θέτοντας τον διαξιφισμό για τον ρόλο του Κράτος στο κέντρο της ανάλυσής μας, βρήκαμε ότι το Κράτος έχει κεντρικό ρόλο στις πολιτικές λιτότητας και χωρίς την σταθερή, ακόμη και βίαιη, παρέμβασή του αυτές οι πολιτικές δεν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν. Αντίθετα προς τον (δημόσιο) λόγο, το Κράτος δεν «μειώνεται» αλλά ενισχύεται ή επεκτείνεται σε διαφορετική κατεύθυνση.
Χρησιμοποιήσαμε ιστορικές και σύγχρονες πληροφορίες ώστε να εξετάσουμε πώς το επιχείρημα για “λιγότερο Κράτος» χρησιμοποιήθηκε στην Αργεντινή και στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες. Η ανάλυσή μας λαμβάνει υπ’ όψη τα διαφορετικά ιστορικά και κοινωνικά πλαίσια των δύο χωρών, για παράδειγμα, την αιμοσταγή αντικομμουνιστική «προληπτική αντεπανάσταση» στην Αργεντινή, ή την συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη. Εντούτοις, οι διαφορές συμπλέκονται με πολλά μείζονα κοινά σημεία στις νεοφιλελεύθερες πολιτικές και στις δυο χώρες, όπως η καταστροφή εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας, η εκφτώχυνση της πλειοψηφίας του πληθυσμού, η κατάρρευση των δημοσίων υπηρεσιών και των προηγουμένως καθιερωμένων κοινωνικών δικαιωμάτων, η ιδιωτικοποίηση των κοινών και διαφόρων δημοσίων αγαθών και η οξεία καταστολή των αναδυόμενων αντιστάσεων.

Λέξεις-Κλειδιά: Κράτος, λιτότητα, κοινωνικό κράτος, ιδιωτικοποιήσεις, απορρύθμιση, Αργεντινή, Ελλάδα.


Moires and Miri lands: Some linguistic coincidences and a discussion about land ownership


“Μοίρες και γαίες Μιρί: Μερικές γλωσσολογικές συμπτώσεις και μια συζήτηση για την ιδιοκτησία γης”

Εκτεταμένη περίληψη στα ελληνικά ακολουθεί μετά την περίληψη στην αγγλική γλώσσα.

Published in Valeontis, C. (ed.) (2017): Hellenic language and terminology – Communications of the 11th Conference, Hellenic Society for Terminology (ELETO), Athens – Greece: 222-232.


The paper belongs to a greater research programme related to economic knowledge that exists outside academia and is created and shared by communities through informal routes. One of the sources of this economic knowledge is language itself, especially non-academic language(s). The use of language as a source is also based on the fact that the lingua franca of economics is English and this leads to distortions in our economic education and research, because the economic knowledge that other languages contain goes unnoticed. Therefore, we use our own native languages to (re)search economic knowledge that exists outside academia and can inform economics about contemporary practices but also about historical precedents of political economic importance. In particular, this paper analyses the use of the word ” Moira ” (” Fate ” and ” Share ” in Greek) and Miri (Land owned by the Ottoman state leased to subjects for cultivation) and raises questions about the similarities and differences in the practices they represent. What is most important though, is that the words refer to perceptions about land ownerships and management that defy our contemporary understandings of land property. Moreover, the paper investigates the use of the words in everyday language, in previous historical eras or even today under certain circumstances, and how both words and the terms related to them connect land practices to various political economic activities and phenomena.


H μελέτη ανήκει σε ένα μεγαλύτερο ερευνητικό πρόγραμμα που σχετίζεται με την οικονομική γνώση που υπάρχει εκτός ακαδημαϊκής κοινότητας και δημιουργείται και χρησιμοποιείται από κοινού από τις διάφορες κοινότητες μέσω ανεπίσημων οδών. Μια από τις πηγές αυτής της οικονομικής γνώσης είναι η ίδια η γλώσσα, ιδιαίτερα η μη ακαδημαϊκή γλώσσα, η οποία περιέχει οικονομικές γνώσεις που αποκλείονται από την οικονομική ορολογία και πολύ περισσότερο από την οικονομική lingua franca, η οποία είναι η αγγλική. Στην ανάλυσή μας, καταλαβαίνουμε τον καπιταλισμό ως μια μορφή πατριαρχίας και την πατριαρχία ως κοινωνικό και οικονομικό σύστημα. Στις καπιταλιστικές κοινωνίες επικρατεί ο θεσμός της ατομικής ιδιοκτησίας με όλες τις επιπτώσεις της: αποκλεισμός από την πρόσβαση και τον έλεγχο της χρήσης γης, ιεράρχηση των χρήσεων γης ώστε να αποφέρουν το μεγαλύτερο κέρδος, στερήσεις και διάλυση ολόκληρων κοινοτήτων και υποβάθμιση του εδάφους και των οικοσυστημάτων. Η ατομική ιδιοκτησία αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της πατριαρχίας ενώ άλλα κοινωνικοοικονομικά συστήματα δεν διαθέτουν αυτό το θεσμό. Αντίθετα, η γη είναι, εξ ορισμού, όχι μόνο κοινή, αλλά και η πρόσβαση σε αυτήν προσαρμόζεται στις ανάγκες της κοινωνίας/των μελών της κοινότητας.

H μελέτη αναλύει τη χρήση των λέξεων “Μοίρα” και “Mιρί” (η γη που ανήκει στο οθωμανικό κράτος και εκμισθώνεται για καλλιέργεια) και εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις ομοιότητες και τις διαφορές στις πρακτικές που εκπροσωπούν . Παρατηρήσαμε ότι πέρα από την ομοιότητα του ήχου μεταξύ αυτών των δύο λέξεων, συνδέονται επίσης με τις αντιλήψεις και τις πρακτικές σχετικά με την ιδιοκτησία και τη διαχείριση της γης που αψηφούν τις σύγχρονες αντιλήψεις μας για την έγγεια ιδιοκτησία. Μοίρα και Μοίρες είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται στην ελληνική γλώσσα από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και έχει δύο βασικές έννοιες: η θεά του πεπρωμένου, Μοίρα, ή Μοίρες στον πληθυντικό, οι Θεές της μοίρας. Η άλλη έννοια είναι το «μερίδιο», το μέρος ενός κοινού πράγματος που αποδίδεται σε κάποιον. Ακόμη και στον σύγχρονο ελληνικό νόμο, μοίρα είναι το μερίδιο κληρονομιάς ενός ατόμου του οποίου ο συγγενής ή ο σύζυγός του έχει πεθάνει. Επιπλέον, οι αποφάσεις της Μοίρας ή των Μοιρών είναι αναπόφευκτες, αν και στον λαϊκό πολιτισμό βρίσκουμε Μοίρες που αλλάζουν γνώμη ή λυπούνται τους ανθρώπους στους οποίους αρχικά προκάλεσαν δύσκολες καταστάσεις.

Για να κατανοήσουμε την κοινωνικοοικονομική έννοια των Μοιρών, χρησιμοποιήσαμε το έργο του G.D.Thomson, όπου εξηγεί ότι οι Μοίρες είναι η μνήμη των προπατριάρχικών κοινωνιών που δεν είχαν ατομική ιδιοκτησία. Σε αυτές τις κοινωνίες, η γη ή ο πλούτος της κοινότητας αναδιανεμόταν τακτικά μεταξύ των μελών της. Επιπλέον, η επιμονή στο πρόσωπο της Μοίρας/ Μοιρών, είναι επίσης μια προσδοκία για τιμωρία από τις Μοίρες / συλλογικά καθεστώτα, για την απώλεια της (συλλογικής) ισχύος και για τις ανισορροπίες που η πατριαρχία έφερε μεταξύ των μελών της κοινωνίας.

Από την άλλη πλευρά, στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ένα μεγάλο μέρος των εδαφών ήταν δημόσια ιδιοκτησία. Αυτά τα δημόσια εδάφη ονομάστηκαν “μιρί/miri” και διανεμήθηκαν με ένα σύστημα που συνδέει τους αξιωματικούς του ιππικού με τους αγρότες, προκειμένου να παράσχουν αγροτικά προϊόντα για το στρατό και για τα αστικά κέντρα, κυρίως την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας. Οι αγρότες είχαν δικαιώματα χρήσης στη γη, τα οποία δεν ήταν δικαιώματα ατομικής ιδιοκτησίας. Τα δικαιώματα ήταν τίτλοι επικαρπίας και ήταν αποκλειστικά για την οικογένεια του χωρικού που μπορούσε να κληροδοτήσει τη γη στα παιδιά του για τα ίδια δικαιώματα χρήσης και επικαρπίας και όχι για περισσότερο από αυτά. Το ίδιο συνέβαινε και με τα δικαιώματα γης των αξιωματικών του ιππικού. Παρά τη στρατιωτικοποίηση αυτή, διαπιστώνουμε ότι το σύστημα των μικρών γαιοκτησιών του μιρί κατέστησε αρκετά δύσκολο για τον καπιταλισμό να επεκταθεί στην οθωμανική αυτοκρατορία και υποστήριξε τους μικρούς παραγωγούς λόγω της τάσης αποκέντρωσης που δημιουργεί στον έλεγχο της γης. Μόλις τον 19ο αιώνα με το Tanzimat / Μεταρρύθμιση, η νομοθεσία για την ιδιωτική ιδιοκτησία επεκτάθηκε επίσημα στα δικαιώματα χρήσης που ορισμένες οικογένειες είχαν γενιά από γενιά

Άλλες παρόμοιες λέξεις που σχετίζονται με τη δημόσια γη ή με κοινά συστήματα διαχείρισης βρίσκονται στις σλαβικές γλώσσες και στην αραβική γλώσσα. Είδαμε σε διάφορες περιπτώσεις ότι στη Μεσόγειο και στην Ανατολική Ευρώπη / Βαλκάνια το θέμα της εξουσίας και της κατανομής / διανομής, της εξουσίας ως διανομής, διανομής ως εξουσίας, αναδύεται μέσα από λέξεις που έχουν αλληλένδετες ή και παρόμοιες έννοιες. Αυτές οι λέξεις μπορούν να αντιπροσωπεύουν από μεταφυσικά όντα μέχρι νομικές έννοιες και εκτάσεις γης, και από πολιτικούς θεσμούς μέχρι πρακτικές κοινής χρήσης γαιών. Με αυτή την έννοια, οι διάφορες αντιλήψεις για τη γη, ως κάτι που χρησιμοποείται και ελέγχεται συλλογικά, φαίνεται ότι είναι ζωντανές μέσα από τις λέξεις που εξακολουθούμε να χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα.

Black money, white money and the circulation of parallel currencies in Venetian Crete


Paper presented in 2016 and published (2018) in the Proceedings of the 12th International Congress of Cretan Studies (Heraklion, 21-25.9.2016).



Θεωρητικά ερωτήματα που η πραγματικότητα θέτει στην οικονομική επιστήμη – Theoretical questions that reality raises for economics


Κεφάλαιο δημοσιευμένο στο συλλογικό τόμο επιμέλειας Κ.Γεώρμα (2013): Κοινωνική Οικονομία – Θεωρία, εμπειρία και προοπτικές, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα, σελ. 101-116.
Chapter published in the collective volume edited by K.Geormas (2013): Social Economy – Theory, experience and perspectives, Alternative Publishing, Athens, pp. 101-116.

Η παρούσα εργασία παρουσιάζει τα παράλληλα νομίσματα, τα δίκτυα ανταλλαγής και διάφορες σχετικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν ως εναλλακτικές συναλλαγές ή μη-κυρίαρχοι τρόποι οικονομικής δραστηριότητας, τα οποία λειτουργούν στην Ελλάδα το 2011. Τα σχήματα αυτά έχουν διαφορετικές δομές και στόχους και η δραστηριότητα των μελών τους αναδεικνύει μία σειρά από ερευνητικά ζητήματα, ιδιαίτερα αναφορικά με τις παραδοχές των κυρίαρχων οικονομικών θεωριών

Everyday practices in Greece in the shadow of property – Καθημερινές πρακτικές στην Ελλάδα στη σκιά της ιδιοκτησίας


[English text follows]

Είναι το 19ο κεφάλαιο στον συλλογικό τόμο Untamed Urbanism [Ατιθάσευτες Αστικές Πρακτικές] υπό την επιμέλεια των Adriana Allen, Andrea Lampis και Mark Swilling, εκδ. Routledge.

Χρησιμοποιώ μετα-αποικιακή θεωρία, φεμινιστική θεωρία και γιουγκική ψυχανάλυση για να εξετάσω αφ’ ενός την παράλογη επιθετικότητα των ιδιοκτησιακών καθεστώτων στα αστικά κέντρα σε βάρος των εναλλακτικών δομών οικονομικής δραστηριότητας και αφ’ ετέρου κατά πόσο οι δομές αυτές μπορεί να δίνουν μια ευκαιρία για συλλογική χειραφέτηση σε πρακτικό και ψυχικό επίπεδο.

This is chapter 19 in: Adriana Allen, Andrea Lampis and Mark Swilling (2015) “Untamed Urbanisms”, Taylor & Francis- Routledge, London & New York, pp. 270-283.


Collective cultivations, kitchen collectives, social kitchens, artistic collectives, self-education projects require, apart from human effort and materials, a space where they can be realised. Whether in open or in built space, those initiatives, formed in most cases through grassroots practices and movements, create a relationship with urban space which is not deployed along the public-private axis, much less through the institutional and social construction of private property over land.

Therefore, the paper explores the social arrangements by which those grassroots collective production and sharing are situated and performed in the city space; whether these arrangements challenge or break through the estalblished private property rights; and how those same initiative re-negotiate or even subvert the order of the city.

The theoretical approaches are emerging from the feminist critique on private property but also from analytical approaches of the Jungian school. The two grassroots case studies refer to urban initiatives which emerged the last four years in Greece while the third one is a case study to show the position and arguments of the other side, i.e. the policy of privatising public space.